VLADIMIR VELJKOVIĆ: Državne kletve u ime Hristovo

U toku jednog neuspešnog državnog udara protiv etiopskog cara Hajla Selasija, sprovedenog od strane pripadnika carske garde, nad glavnim gradom Etiopije Adis Abebom je kružio avion i bacao letke. „Na lecima je tekst kletve“, piše Rišard Kapušćinjski u knjizi Car, „koju je patrijarh Bazilios, glava crkve, carev prijatelj, bacio na prevratnike“.

Neuspeh i posljedica

U knjizi čuvenog poljskog reportera i dopisnika iz Afrike dalje čitamo da je patrijarhova kletva urodila plodom, tako da su se na hiljade stanovnika glavnog grada i okolnih sela ubrzo pridružili caru lojalnim trupama u jurišu na pobunjenike. Udar je bio inspirisan komunističkim idejama i pokrenut od strane uskog kruga oficira i carevih ljudi, ali nije bio temeljno pripremljen i zato je doživeo neuspeh. Godinama kasnije, kada bude formirana šira koalicija od strane nezadovoljnika višedecenijskom Selasijevom vladavinom, i rezultat će biti drugačiji. Bilo je to, doduše, jako davno, negde sredinom 20. veka, kada se širom sveta gajila nada da se zemlje trećeg sveta mogu izvući iz bede sopstvenim snagama. U današnje vreme se problem bede ne rešava pobunama i revolucijama, nego emigracijama iz siromašnih u bogate zemlje.

Ali nas zanima patrijarh za kojeg Kapušćinjski piše da je bio carev prijatelj. Da li je prijateljstvo bilo glavni motiv ili je etiopski patrijarh nahuškao svetinu vođen i teološko-političkim stavovima, mogli bismo razlučiti na osnovu teksta kletve – sigurno je sadržala citat ili parafrazu iz Svetog pisma – ali ga Kapušćinjski nije zabeležio.

Ipak, primer jasno pokazuje kakav uticaj mogu imati autoritarni sistemi neslobode, nejednakosti i bede na duhovna lica: podstrekavanje nasilja, umesto samilosti ili, ako ništa drugo, makar ćutanja. Apsolutna vlast apsolutno kvari sve podanike – ili bar veliku većinu – i tu sveštena lica ne predstavljaju izuzetak, iako od njih očekujemo vrlinu.

Hristos se za života ophodio sa ribarima, a nakon vaskrsenja isključivo sa vladarima?

A vrlina je nedostajala i u zvaničnom saopštenju Sinoda SPC koji se početkom nedelje ogradio od izjava episkopa Grigorija, za koje se kaže da su političkog i stranačkog karaktera, ali i da „nemaju dodirnih tačaka sa verom u Hrista Spasitelja ili sa misijom Pravoslavne Crkve“. Godinama je prva ličnost srpske crkve, pokojni patrijarh Irinej, davao izjave u kojima je podržavao nedemokratskog predsednika Srbije Vučića, međutim, takve se izjave očigledno ne računaju u političke. U političke ne spadaju ni izjave episkopa bačkog Irineja u kojima se napadaju novinari ili oni postupci u kojima se medijima zabranjuje da izveštavaju sa javnih događaja – kao nedavna zabrana ekipi N1 da uđe u dvorište crkve u Srbobranu gde se održavao pomen žrtvama fašističke Racije u Bačkoj – kada su kritički raspoloženi prema postupcima vladajuće Vučićeve klike. Ništa od toga nije najprizemnija stranačka politika, prema shvatanju iznetom u sinodskom saopštenju.

Ali šta onda jeste? Izraz vere u Hrista i sprovođenje misije Crkve? Naravno da ne.Nije moguće slaviti, verovati i ispovedati veru u Hrista, koji nije imao gde skloniti glavu od svetskih moćnika, i staviti se na stranu jednog korumpiranog i kriminalnog režima kakav je Vučićev.

Osim ako ne verujemo da je Hristos tokom svog zemnog života sarađivao sa ribarima, ali da se nakon Vaskrsenja opredelio isključivo za nepravedne vladare. Ostavljam čitaocima da sami odluče nije li saopštenje licemerna duhovna pomračenost, istovetna primeru etiopskog patrijarha Baziliosa.    

Umovaće se samo po pravilima

Struktura argumentacije ovog sinodskog saopštenja je ista kao i u slučaju profesora Bogoslovskog fakulteta, oca Vukašina Milićevića, kojem je prošle godine izrečena kazna zbog medijskih nastupa – zabrana bogosluženja. U odluci o zabrani stoji da Milićević stavlja svoja „umovanja i mudrovanja iznad sabornog uma Crkve, i to u ime neograničene slobode, slobode koja ne može biti omeđena ni autoritetom Svetog Pisma i Svetog Predanja ni autoritetom Svetih Otaca“.

Iako je medijima bio interesantan upravo kao sveštenik i teolog, dakle, neko ko je kompetentan da društvenu situaciju – tada smo već uveliko ušli u epidemiju – razmotri sa hrišćanskog stanovišta, Milićević je optužen za prekomernu slobodu od „sabornog uma Crkve“ itd.

Ali je optužba suštinski nedokaziva – osim u slučaju da svešteno lice pred kamerama skine i baci mantiju što se, naravno, nije desilo – budući da je za njeno dokazivanje ili opovrgavanje potreban vaseljesnki sabor (saborni um čitave Crkve).

Kao što je nedokaziva i optužba iz sinodskog saopštenja u slučaju episkopa Grigorija, kako njegove izjave „nemaju dodirnih tačaka sa verom…“ ili sa „misijom Pravoslavne Crkve“: budući da nijedan Sabor SPC nikada nije definisao misiju SPC. I u tome leži osnovni razlog zašto smo primorani slušati ove neosnovane optužbe koje su učestale poslednjih godina, uporedo sa okoštavanjem Vučićeve apsolutne vlasti: da je SPC jasno definisala svoju misiju, nužno bi se morala odrediti i prema nekim osnovnim civilizacijskim vrednostima – tako da bezakonje i samovolja u državi, ne bi lako zahvatili i SPC. Uostalom, sve već znamo, jer apsolutna vlast, apsolutno i kvari.

Piše: Vladimir Veljković za Preokret, Ilustracija: Preokret   

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Scroll to Top