MUHAREM BAZDULJ: Kadiš za Čička

Prije nego je mogao znati da će nekad, u bliskoj budućnosti, napisati knjigu „Sarajevo Blues“, Semezdin Mehmedinović je napisao dugačku pjesmu „Zenica Blues“. Ta sintagma prizivala je, naravno, s jedne strane Džeka Keruaka i njegov „Mexico City Blues“, ali s druge strane i lokalni pop-kulturni megahit zvani „Zenica Bluz“ u kojem nastrada izvjesni Hakija jer mu presudi čakija, što drug sudija, kako to kod sudija već i ide, naravno ne razumije.

Sjetio sam se neki dan te pjesme, zapravo njene pretposljednje strofe:

Sarajevski rocker

Jevrejin

i ti u klozetu kafane;

dok zajedno mokre

muški se savršeno solidarišu:

Tako je to kaže Jevrejin

i ti klimneš glavom potvrdno

ali naravno da nije tako

da ništa nije izvjesno

osim dvojice obrezanih

nad provalijom školjke

Ima nečeg u ovim stihovima što je karakteristično i za Mehmedinovićevu poeziju i za dinamiku javnog života u Sarajevu. Naime, svaki sarajevski čitalac Mehmedinovićeve poezije zna u trenutku dok čita ko je „Sarajevski rocker Jevrejin“. Nesarajevski čitalac možda će u ovu sliku učitati ovo ili ono, ali sarajevski čitalac će se sjetiti – Čička.

Otvorio sam knjigu da ponovo pročitam ove stihove nakon što sam čuo da je Želimir Altarac-Čičak preminuo od posljedice zaraze virusom Covid-19. Ljudi umiru od ove morije takvom brzinom i takvom frekvencijom da bi se zaista novine mogle praviti samo od nekrologa. Tako se i Čičak pridružio hiljadama znanih i neznanih kao jedna od žrtava ove pandemije, a za njim ne žale samo prijatelji i bližnji mu, nego i masa onih koji su ga samo posredno poznavali. Koliko god da je i ta fraza postala besmislena i izlizana, Želimir Altarac-Čičak bio je, u pravom smislu tih riječi, dobri duh Sarajeva.

On je u javnom i kulturnom životu Sarajeva toliko godina i decenija bio konstanta, da različite generacije imaju zapravo različite prve asocijacije na njegovo djelovanje. Za moju generaciju, koja je upisala fakultete u Sarajevu neposredno nakon kraja rata i Dejtonskog mirovnog sporazuma, on je bio voditelj emisije „Iznad oblaka“ i čovjek koji je organizovao odlaske sarajevske publike na koncerte velikih zvijezda u, kako se to danas kaže, regionu. Najbolje ga pamtim iz vremena od prije više od dvadeset godina, s proljeća 2000, kad smo išli u Pulu na Stingov koncert. Poslije koncerta, u onom specifičnom antiklimaks-raspoloženju, kad se adrenalin ispuše, pa prvo dođeš do parkiranog autobusa, gdje samo čekaš da se što prije svališ u stolicu i po mogućnosti spavaš tokom višesatnog noćnog i jutarnjeg truckanja ka Sarajevu, Čičak je ušao u autobus kad smo praktično svi mi ostali već sjedili spremni za polazak i rekao glasno: „Dešavaju se čudne stvari“. To je jedan od onih detalja koji iz nekog razloga zapamtiš zauvijek.

Čičak je napisao tekstove neke od najljepših pjesama Indexa, bio je neprevaziđen organizator koncerata, čak i tokom opsade. Njemu je pak posvećena pjesma „Sa Čičkom na Stonese“. Ipak, nažalost, više od bilo kojeg oproštaja ili nekrologa, veću pažnju nakon Čičkove smrti, privukao je gest maskirane i još uvijek nepoznate hulje koja je na njegovu smrtovnicu nacrtala kukasti krst, simbol pod kojim u Evropi ubijeno šest miliona Jevreja, malo prije nego se uopšte pojavio rokenrol. Mnogi ljudi su, s dobrim razlogom, žestoko kritikovali to što se desilo i tražili da se počinilac otkrije i pozove na odgovornost. Drugi su, takođe s dobrim razlogom, upozoravali da se zbog jednog čina nipošto čitav grad ne bi smio „prozivati“.

Daleko od toga da takva upozorenja nemaju smisla, ali desilo se, eto, da samo tri-četiri dana nakon Čičkove smrti bude objavljen zapis čuvene sarajevske književne prevoditeljke Jasne Levinger-Goy o starom sarajevskom Jevrejskom groblju. Riječ je o ženi koja je s Markom Vešovićom sjajno prevela izabranu poeziju Emili Dikinson sa engleskog na srpskohrvatski, dok je – takođe sjajno – sa Edvardom Denisom Gojem prevela „Tvrđavu“ Meše Selimovića sa srpskohrvatskog na engleski. Ona tu između ostalog piše: „Civilizovan odnos prema mrtvima jedno je od merila kojima se sudi o stepenu civilizovanosti društva. Moji su preci sahranjeni na starom Jevrejskom groblju u Sarajevu. Stanje u kojem se to groblje sada nalazi je više nego porazno. Devastirano groblje ne govori samo o brisanju tragova jedne porodice, nego i o uništavanju spomeničke kulture uopšte. Međutim, u ovom tekstu ću da se osvrnem na samo jedan aspekt uništavanja spomeničke kulture, na uništavanje Jevrejskog groblja. (…)

Sada, 2021. godine, sasvim otvorenih očiju čitam da je ‘u groblju oštećeno oko 95% nadgrobnika’. Teško je prihvatiti, ali sada je lakše poverovati. Prijatelj koji je lično bio na groblju kaže mi da su pojedini delovi groblja tako temeljito uništeni da nije moguće naći ni tragove grobova. A od kraja rata je prošlo mnogo godina. (…) U Jevrejskoj opštini i dalje govore o suživotu i prijateljstvu među narodima, bratstvu i jedinstvu, ali činjenica da je Jevrejsko groblje u tako jezivom stanju, da je 95% spomenika nestalo ili oštećeno, po mom mišljenu, nekako negira tu tezu. Održavanje spomenika, priznavanje i prepoznavanje različitih kutura i njihovog učešća u životu jedne sredine ipak je najubedljiviji i najvidljiviji dokaz poštovanja tog suživota. 

U periodu nakon građanskog rata u Bosni i Hercegovini, mnogi su spomenici podignuti, mnogo džamija je sagrađeno, a groblje i dalje stoji devastirano. Dela govore glasnije od reči, kažu. U kakvom je stanju Jevrejsko groblje? Čak i ako zanemarimo sporadičnu pojavu kukastih krstova (što je veoma teško), ostaje pitanje o čemu devastirano Jevrejsko groblje svedoči.“

O tekstu Jasne Levinger valjalo bi pisati zasebno, ali na kraju ovog teksta koji je ipak o Čičku, vraćam se tim povodom Mehmedinoviću i drugom njegovom lirskom tekstu: „Snajperisti, oni što gađaju po Tršćanskoj ulici (Sniper Street), pucaju sa Jevrejskog groblja; sklonjeni u kamene grobnice oni su bezb (umalo ne rekoh bezbjedni; ne volim tu riječ, valjda zbog Državne bezbjednosti), oni su sigurni. Dragi Jehova, kazni sve one koji skrnave židovske grobnice. I mene kazni, ako je grijeh to što sam, kao mlad student, na tome groblju ubro ljubičicu“.

Piše: Muharem Bazdulj za Preokret, Foto: YouTube, printscreen

1 thought on “MUHAREM BAZDULJ: Kadiš za Čička”

  1. Koliko je različit stepen osetljivosti pojedinih delova “regionalne” publike, najbolje govori činjenica da za Bazdulja (koga inače simpatišem), odnosno za publiku, koje se to najviše tiče, Sarajevo mora biti opsednut, a ne podeljen grad, ali se Mešin jezik može zvati srpskohrvatskim, iako ga je sam Meša nazivao srpskim.

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Scroll to Top