BOJAN ANTIĆ: O etnokonfesionalnosti – 2. dio

Monokulture i oligokulture

6. glava

Kulture u dodiru. Iskustvo u Americi, iskustvo u Evropi

Moderni feminizam počinje da se razvija na sjeveru SAD-a u kontekstu Građanskog Rata. Da bi se povećala produktivnost u Čikaškim i Detroitskim fabrikama, radile su i žene, jer su muškarci ratovali. Razlog, pobjede Sjevera nad Jugom bila je u tome što je Sjever uključio i žene u rat, za razliku od Juga koji je svoje žene „držao za-po-kući“ izigravajući konzervativni stav streljajući kroz monokl oštrim pogledom na „novotarije“. Većina južnjaka bili su afrički robovi, engleski vajt-treš i robovlasnici mahom kalvinističke i anglikanske (metodističke) vjeroispovjesti, kao i kišvaroš Frankofoni tkz. Kreolci.

Sjever SAD-a činilo je trojstvo Džeri-Jenki-Hinki, odnosno potomci njemačkih, irskih i slavenskih migranata koji su i danas brojni u Detroitu i Čikagu. Irske, (istočno)njemačke¹ i poljske radnice koje su bile većina u fabrikama i prije Građanskog Rata, su inspirisale svoje zapadnonjemačke i engleske drugarice na aktiviranje u proizvodnji sredstava za rat. To je drastično povećalo produktivnost u proizvodnji, ali i navelo žene na aktivnije javno uključivanje u životu, čak i nakon rata.

Što se tiče Evrope, situacija je slična. Najviše zaposlenih žena u industriji u Velikoj Britaniji u Viktorijansko doba bile su Irkinje i Škotkinje. Engleskinje, ako su bile zaposlene, skoro isključivo su radile kao sobarice, i te sobarice su bile najbrojnija zaposlena populacija V.Britanije u to doba. Za Britaniju, slična situacija je bila i u predindustrijsko doba.

Jedan od glavnih razloga zašto je Hitler uspio dobiti podršku njemačkih radnika, bilo je to da je većina Slavena i Jevreja zaposlenih u industriji primalo znatno manje plate nego (zapadni)Nijemci, upravo zbog zapošljavanja žena u industiji, jer je po domaćinstvu (koje je zbog endogenosti vrlo često znatno veće nego klasično Njemačko domaćinstvo) bilo više zaposlenih koji su mogli prinositi i manje novca po glavi².

Što se tiče školovanja, u 19 i prvoj polovini 20, situacija je bila obratna, ali isključivo zbog seksizma (ne ekonomskog fetišizma dominacije). U Francuskoj, Njemačkoj i Engleskoj, bilo je više pismenih žena nego među Slavenima, Ugrofincima i Keltima. Ovo je seksistička „emancipacija“ jer se odnosi uglavnom na ona zanimanja koja se završavaju isključivo sa ~ica (doktorica, učiteljica…)³. U Češkoj na primjer, postojali su rudnici (a postoje i danas) u kojima rade žene.

7. glava

Kulture u dodiru i drugačiji slučajevi

Bilo je u prošlosti i tragičnijih događaja. U Evropi, najviše figura žene iz neolita pronađeno je između gornjeg toka rijeke Rajne i rijeke Dnjepar i Crnog Mora. To je područije pogodno za poljoprivredu, čak i danas, najveće žitnice nalaze se baš tu. Ove figurice navode na pomisao postojanja etniciteta⁴ sa autonomnom suprugom i velikim endogenim zajednicama. Kada je na zapadne dijelove ovih oblasti, počelo naseljavanje bronzanodopskog stanovništva sa fizički znatno slabijim ženama, oni su počeli da ulaze u bračne odnose sa domicilnim. Patrilokalnost je kada se žena uda za supruga da ode od svojih roditelja u kuću porodice njenog supruga. Ove došljačke slabije žene nisu mogle izdržati tempo života na koje su navikli domicilni, te nisu mogle davati zdravo potomstvo sposobno za dalje reprodukovanje⁵, i patrilokalni etniciteti koji žive zapadno od planine Šumava u današnjoj Českoj su svi izumrli, a preživjeli su samo oni sa nuklearnom, porodicom, kakvu imaju i Germanski narodi, inače mnogo mlađi.

U desetom vijeku, preci današnjih Masaja koje karakteriše izrazita patricentričnost i porodična nuklearnost⁶ migrirali iz doline Nila u područija istočne Afrike. Kada su naselili područija koja su ranije naseljavala poljoprivrednička plemena Kušitske kulture (srodni Somalijcima i Etiopskim Oromo-narodima) koja je živjela u endogenim patrilokalnim grupama (tkz gana-ma). Njihove žene su počele da se udaju za dominantne Masaja ratnike, dok je lokalna Kušitska etnička zajednica nestajala.

8. glava

Radni identitet roditelja i edipov kompleks. Pojam oligokulturalnosti, monokulturalnosti i polikulturalnosti

Da bi određena ljudska zajednica uopšte opstala, u njoj mora da se dešava redovno rađanje potomstava iz generacije u generaciju. Da bi postojalo potomstvo, moraju postojati oba pola roditelja kod kojih postoji poklapanje između seksualnosti i spolnosti. Da bi došlo do poklapanja, ti roditelji su morali da prođu kroz razrješavanje edipovog kompleksa u djetinjstvu, dakle, oba njihova roditelja su morali biti sposobni da pruže onaj oblik dominacije koji je za taj prelaz potreban. I prelaz tokom razrješavanja edipovog kompleksa se vrši u okviru onih introjekcija koje su specifične za jednog roditelja, ali ne i za drugog jer se i odnosi na razliku između roditelja. U kulturama u kojima su žene aktivno uključene u rad zajednice zajedno sa muškarcima (npr dok muškarci kose livadu, žene idu za njima sa grabljama i sakupljaju koševinu), u tim grupama sam rad neće biti tema razrješavanja edipovog kompleksa jer on povezuje roditelje, već druge introjekcije. Zato se pojavljuje razlika između onih etniciteta sa endogenošću, kod kojih se javlja oligokulturalnost na nivou etniciteta. Oligokulturalnost je pojava kod etniciteta kada određeni etnicitet u svojstvu etniciteta radi određenu grupu poslova untar kojih postoji gradacija cijene rada.

Na primjer, u Poljskoj, vjekovima prije Holokausta, oligokulturalnost poljoprivrednika je bila specifičnost samo za Mazovšane i Mazurjane, dok su Jevreji u gradovima se mahom bavili tekstilom i pravljenjem odjevnih predmeta. Kada su u toku Holokausta od strane Nacističkih zločinaca uništeni Jevreji, mazovski i mazurski žitelji Poljske su odjevali odjeću izrazito lošeg kvaliteta, jer nisu razvijali tekstil, pošto su rad sa tekstilom identifikovali kao Jevrejski posao.

Kod etniciteta, koji ne iskazuju ksenofobiju kroz endogenost već kroz teritorijalnost, u rad je uključen skoro samo muškarac, stoga se edipov kompleks kod djece ovakvih etniciteta razrješava na drugim introjekcijama, manje na radu, jer njega ne djele ujedno i muškarac i žena kao otac i majka. Ovakve grupe nemaju naslijedno zanimanje, osim u slučajevima vlasništva, i potomstvo najčešće radi drugačiji posao od svojih roditelja. Ovakvi etniciteti mogu da budu ksenofobični na nivou teritorije, jer untar ovakvih eniciteta postoji širi dijapazon ličnih zanimanja kojima se pojadinci bave, odnosno karakteriše ih polikulturalnost.

Nasuprot tome, etniciteti sa endogenom ksenofobijom moraju da dijele svoju teritoriju sa drugim etnicitetima koji rade različite vrste poslova. Najbrojniji etniciteti su najčešće oni koji u osnovici se najčešće bave skoro samo stočarstvom ili poljoprivredom, dok drugi, manje brojni mahom monokulturni etniciteti se bave drugim, često zanatskim poslovima. Ali, ovo nisu vrijednosno ograničena zanimanja⁷, jer untar jedne oligokulture, pojedinac se u skladu sa svojim intelektom može baviti sa većim brojem tematski srodnih, ali intelektualno različitih zanimanja.

9. glava

O oligokulturalnosti i njenim varijacijama

Ne-teritorijalni etniciteti koji naseljavaju istok Evrope, Južnu Ameriku, Indokinu sa priobaljem Kineskog i Žutog mora i Kelti u zapadnoj Evropi vrlo šesto praktikuju oligokulturni rad untar etniciteta kao zajednice kulture.

Kod Kelta oligokulturnost je endogena pojava, gdje postoje grupe Klanova koji se pretežno bave poljoprivredom, posebno ribolovom, a posebno stočarstvom, a untar tih klanova postoji gradacija zanata kojima se bave pojedinci untar klana zavisno od lične vještine i sposobnosti. Ovakva podjela u keltskom svijetu je vidljiva i na dezenima tartana, gdje svaki klan ima svoje boje, a svako pojedinačno zanimanje ima i svoj raspored boja i linija na unakrštanju motiva.

U Južnoj Americi postoji dvojnost onoga što je nacija (nathión) i onoga što je kastas (castas) dok pojam građanin (cuidado) se uglavnom odnosi na lice, a ne na pojedinca u okviru nacije, kao što je to slučaj u Španiji, i kod drugih teritorijalnih nacija. Nacije su teritorijalne, i vrlo šesto negiraju kastas⁸. Kastasi su oligokulturni etniciteti kojima se zajedništvo temelji na porijeklu, ali ne herderovskom tumačenju porijekla, već bukvalno, od kojih križanaca između kojih Indijanaca i došljaka iz Evrope, Afrike ili iz Španije potiče koja porodica. I ovi etniciteti su raspoređeni prema onome što rade, sa time što i untar pojedine oligokulture mogu biti i različiti i intelektualni i fizički poslovi. Slične grupe, samo znatno manje oligokulturalne postoje i na jugu SAD-a, kao bivšoj Meksičkoj teritoriji i na Karibima.

Slaveni, Kavkasci i Ugrofinci pak žive u sistemu koji je sličan kastaskom, jer su odvojeni teritorija i etnicitet, koji se nigdje ne poklapaju. Jedino može biti razlika oko tumačenja onoga što je nacionalno, a što građansko, da li je nacionalno nešto što potvrđuje državu, a negira etnicitet ili obratno i ta dva izjašnjavanja se dijalektički smjenjuju negacijom. Međutim, za razliku od kastasa, kod Slavena se snažnije pojavljuje stratifikacija, zbog specifičnog tipa imperija u kojima su Slaveni živjeli u prošlosti koje su na osnovu religije ili jezika različito vrednovale grupe, ali u okviru tolerancije, kako bi povlaštene grupe spriječile konverzije razvlaštenih i time im ugrozile vlast. Osim u Poljskoj gdje su ove razlike religijske i jezičke uporedo, te je Poljska često bila poprište etnoreligijskog nasilja više nego druge Slavenske zemlje, jer su konverzije bile znatno otežane i za Mazovsku Šljahtu nije bilo opasnosti od konverzije protestantskih Kašupa i Grkokatoličkih Rusnaka koji bi ugrozili Mazovsku katoličku oligarhiju.

Postoje četiri osnovne oligokulturne grupe među Slavenima. To su grupe koje se pretežno bave stočarstvom, i čiji etnički i religijski kultovi su vezani za stočarstvo. Ove grupe se često naztivanju Vlasima ili Goralima. Također, postoje i sebri ili sjeme-beri, grupe poljoprivredničke oligokulturalnosti, kao i monokulturne grupe metalurga (mogu se prepoznati po bjelini ženske odjeće⁹) i šijaka, odnosno voćara. Gradsko stanovništvo Slavena čine mahom inoetnici, najčešće Madžari, Austrijanizovani Slaveni (sitni službenici) i Jevreji koji se pretežno bave tekstilom ako su Aškenazi, ili Kotlokrpljenjem ako su Sefardi. Postoje i dvije ratničke oligokulture vrlo slabe teritorijalnosti, kao što su Bohemijski Hodi koji koji svoja naselja nazivaju Lhotkama, i Ruski Kozaci koji žive u Sječama.

Kod Levantinskih naroda, oligokulturalnost se pojavljuje u ne-muslkimanskim i ne-pravoslavnim grupama koje su u prošlosti bile privilegovane Vizantijskom ili Osmanskom hegemonijom (fuzija identiteta i statusa), i koje žive krećući se između teritorijalnih konglomerata mahom persijske i arapske narodnosti. Najviše ovih malih oligokulturnih etniciteta je kurdofono, mada mnoge osobine oligokulturalnosti pokazuju i Druzi i Jevreji i neki hrišćanski Beduini.

10. glava

Obredni rad kod oligokulturnih etniciteta

Kod oligokulturnih grupa česti su pojavi tlake (rus – tolóka, polj – tłoka, čeh – tláka, madž – kaláka, sh.hs – moba, fin – talkoot, kelt. – meitheal, j.amer.šp. – puxirum), odnosno zajedničkog običajnog rada svih pripadnika sela ili porodice, ali u okviru običaja, a ne redovnog rada. U određenoj prilici, svi muški pripadnici sela ili porodice (čeljad ili klan) se okupljaju radi dogovaranja oko zajedničkog posla, često pri tome se i nadmećući u okviru tog posla, naročito kod stočarskih kultura Slavena i Kelta oko koševine ili šišanja ovaca, a kod Panonskih Slavena i Madžara i komušanje kukuruza, uz naknadnu raspodjelu dobitka, koja vrlo često zna da se pretvori u folklornu, pa čak i religioznu manifestaciju.

U nekim južnoameričkim grupama, imaju čak danas običaj da organizuju i Hunta-parti gdje je među domorocima (i kastasima) postoje čak i memorijalizacije događaja iz vremena bana-država, kada su generali tjerali lokalno stanovništvo naročito koji naseljavaju područije Anda da taj svoj običaj zajedničkog rada (šp. minca, minga, port. motirão) koji su generali smatrali opasnim (podsjeća na socijalizam) i nasilnim metodama podredili taj zajednički rad berbi banana za američki Junajted Frut.

Među pojedinim grupama u Indoneziji je postojao u prošlosti i „Dan Pčela¹⁰“, zajedničko žensko sakupljanje meda u okviru filosofije gotong-rojong. Kasnije je taj običaj prerastao u zajedničko pripremanje hrane za festival Slametan, gozbu sa religijskom simbolikom ali bez normiranog prisustva sveštenika sličnu Krsnoj Slavi kod Srba ili prazniku Beskvasnih Hljebova kod Jevreja.

Nastaviće se


¹ Mnogi pripadnici njemačke narodnosti na sjeveru SAD-a oko Velikih Jezera, naročito evangelističke vjeroispovjesti (ne mislim na Južno-SAD-ovske evangelike iz Biblijskog Pojasa niti Nijemce iz Pensilvanije) su zapravo potomci istočnoevropskih germanizovanih Slavena koji su promjenivši vjeroispovjest tokom Tridesetogodišnjeg rata, automatski promjenili i etničku pripadnost.

² Slična je situacija i danas u SAD-u kada vidite da radnici Slavenskog i Madžarskog porijekla (tkz Bohunks) žive svi u kućama sa dvorištem u predgrađima Čikaga i Detroita, a u prosjeku primaju manje plate nego radnici Njemačkog i Francuskog porijekla koji žive u skromnijim stambenim zgradama.

³ Pitanje zastupljenosti žena u radu i odlučivanju, često se vitoperi advertajzingom, jer mnoge firme zloupotrebljavaju žene u marketinške svrhe, dok je broj žena među multimilijarderima minoran (ja mislim da nema ni jedna žena multimilijarder, osim možda neke američke Irkinje ili Jevrejke)

⁴ Pogledajte tumačenje etniciteta iz prošlog članka u uvodu

⁵ Nisu mogli razriješiti Edipov kompleks.

⁶ Oni čak imaju čitavu pregršt narodnih običaja u vezi sa odlaskom djece od roditelja.

⁷ Ovu pojavu ne treba mješati sa indijskim kastinskim sistemom, koji je izrazito teritorijalan (sâm je na snazi samo na tlu Indije), u u kojem su kaste raspoređene isključivo prema cijeni rada, od najskupljih intelektualaca Brahmina do najmanje vrijednih Dalita i parje na dnu koja radi fizičke poslove.

⁸ Slično kao što i kod Slavena postoji odvojenost građanskog i nacionalnog

⁹ Kod Slavenskih grupa kao što su Šokci u Bosni, u dolini Uhlave u Češkoj, ponegdje u Sloveniji, ali i kod Sirijskih Alevitskih i Jezidskih metalurga u Damasku i Alepu, pojavljuje se šljašteća bjelina ženske odjeće. To su oligokulture u kojima muškarci rade izuzetno težak posao koji žene ne mogu da rade, te one im pomažui održavajući higijenu ekstremno zaprljane odjeće.

¹⁰ Ovo nema veze sa sjevernoameričkim običajem Bee Day, koji je modernog porijekla i u vezi je sa Mendevilovom košnicom i zapravo je kapitalistička utopija.

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Scroll to Top