VIDŽEJ PRAŠAD: Opasno američko neprijateljstvo prema evroazijskim integracijama

Tokom proteklih 15 godina, evropske zemlje našle suočile su se sa velikim i korisnim mogućnostima, kao i sa veoma koplikovanim dilemama i odlukama koje valja donijeti. Neodrživo oslanjanje na Sjedinjene Države kada su u pitanju investicije i trgovina, kao i vrlo neobično ometanje koje je prouzročio Brexit, doveli su do stabilne integracije evropskih zemalja s ruskim energetskim tržištima i veću upućenost na kineske investicije kao i kineske proizvodne sposobnosti.

Bliže veze između Evrope i dvije velike azijske zemlje, Kine i Rusije, prouzrokovale su američku agendu sprečavanja, odnosno odlaganja te integracije. Ova agenda, sada produbljena tokom nedavnog sastanka Grupe 7 (G7) u Njemačkoj i samita Sjevernoatlantskog saveza (NATO) u Španiji, stvara opasnu situaciju za cijeli svijet.

Uzroci ove opasnosti sežu do finansijske krize 2007–2008, koju je podstakao kolaps američkog tržišta nekretnina i nekoliko ključnih američkih finansijskih institucija. Kriza je signalizirala ostatku svijeta da ne može imati povjerenja u finansijski sistem u čijem je središtu SAD. SAD nisu mogle da ostanu krajnje tržište za svjetsku robu.

Zemlje G7 – koje su sebe videle kao čuvare globalnog kapitalističkog sistema – uputile su molbu džavama van njihove orbite, kao što su Kina i Indija, da svoje viškove prebace u zapadni finansijski sistem kako bi sprečile njegov potpuni raspad.

U zamenu za ovu uslugu, zemljama van G7 je rečeno da će G20 od sada biti izvršno telo svetskog sistema i da će se G7 postepeno razdružiti. Ipak, skoro 20 godina kasnije, G7 ostaje na mestu i sebi pripisuje ulogu svetskog lidera, dok se NATO – trojanski konj SAD – i dalje pozicionira kao svetski policajac.

Generalni sekretar NATO-a Jens Stoltenberg rekao je da će ta organizacija proći najveću reviziju svog „kolektivnog odvraćanja i odbrane od Hladnog rata“.

Zemlje članice NATO-a, sada uz priključenje Finske i Švedske, povećaće svoje „snage visoke spremnosti“ sa 40.000 na 300.000 vojnika koji će, opremljeni širokim dijapazonom smrtonosnog oružja, „biti spremni da se rasporede na određene teritorije na istočnom boku alijanse “, odnosno na ruskoj granici. Novi načelnik Generalštaba Ujedinjenog Kraljevstva, general ser Patrik Sanders, rekao je da ove oružane snage treba da se pripreme za „borbu i pobjedu“ u ratu protiv Rusije.

S obzirom na trajanje rata u Ukrajini, bilo je očekivani da će na NATO samitu u Madridu prednjačiti ruske teme. Međutim, dostupni dokumenti jasno ukazuju na to da se ne radi samo o Ukrajini ili Rusiji, već o sprečavanju evroazijskih integracija.

Kina je prvi put pomenuta u dokumentu NATO-a na sastanku u Londonu 2019, u kojem je rečeno da je ta zemlja počela da predstavlja „i mogućnosti i izazove“.

Do 2021. muzika se promijenila, a saopštenje sa samita NATO-a u Briselu optužuje Kinu za „sistemske izazove međunarodnom poretku zasnovanom na pravilima“. Revidirani Strateški koncept iz 2022. pojačava ovu prijeteću retoriku, uz optužbe da kineska „sistemska konkurencija… dovodi u pitanje naše interese, bezbjednost i vrijednosti i nastoji da potkopa međunarodni poredak zasnovan na pravilima“.

Četiri zemlje koje nisu članice NATO-a – Australija, Japan, Novi Zeland i Južna Koreja (azijsko-pacifička četvorka) – prisustvovale su po prvi put samitu NATO-a, što ih je približilo programu SAD i NATO-a u vršenju pritiska na Kinu.

Australija i Japan, zajedno sa Indijom i SAD, su deo Kvadrilateralnog bezbjednosnog dijaloga (KUAD), koji se često naziva azijski NATO, čiji je jasan mandat ograničavanje kineskog uticaja u oblasti Pacifika. Azijsko-pacifička četvorka održala je sastanak tokom samita kako bi razgovarala o vojnoj saradnji protiv Kine, brišući svaku sumnju u namjere NATO-a i njegovih saveznika.

Na početku finansijske krize 2007-08 i prekršenih obećanja G7, Kinezi su usvojili dvije strategije da steknu veću nezavisnost od američkog potrošačkog tržišta.

Prvo, ojačali su domaće kinesko tržište povećanjem socijalnih davanja, integracijom zapadnih kineskih provincija u ekonomiju cijele države i dokidanjem apsolutnog siromaštva.

Drugo, izgradili su trgovinske, razvojne i finansijske sisteme koji nisu bili usredsređeni na SAD. Kinezi su aktivno sarađivali sa Brazilom, Indijom, Rusijom i Južnom Afrikom kako bi pokrenuli proces BRIKS-a (2009) i uložili značajna sredstva u Inicijativu Pojas ili BRI (2013). Kina i Rusija su riješile dugogodišnji granični spor, poboljšale svoju prekograničnu trgovinu i razvile stratešku saradnju (ali, za razliku od Zapada, nisu formulisale vojni sporazum).

Tokom ovog perioda, prodaja ruske energije i Kini i Evropi je porasla i nekoliko evropskih zemalja se pridružilo BRI, što je dovelo do povećanja međusobnih investicija između Evrope i Kine.

Raniji oblici globalizacije u Evroaziji bili su ograničeni kolonijalizmom i Hladnim ratom. Ovo je bio prvi put u 200 godina da je integracija počela da se odvija na pravičnim osnovama širom regiona. Evropske trgovinske i investicione odluke su bile potpuno racionalne, pošto je prirodni gas koji se dopremao kroz Severni tok 2 bio daleko jeftiniji i manje opasan od tečnog prirodnog gasa iz Persijskog i Meksičkog zaliva.

Uzimajući u obzir haotičnu situaciju Brexita i poteškoće u pokretanju Transatlantskog trgovinskog i investicionog partnerstva, veliki dio Evrope smatra da su kineske investicione mogućnosti daleko izdašnije i pouzdanije od drugih alternativa. Nasuprot tome, privatni kapital sa Volstrita koji nije sklon riziku i zahtjeva rentu postao je manje privlačan evropskom finansijskom sektoru.

Evropa je neumoljivo plutala prema Aziji, što je ugrozilo osnovu ekonomskog i političkog sistema kojim dominiraju SAD (poznatog i kao „međunarodni poredak zasnovan na pravilima“).

2018. godine, američki predsednik Donald Tramp javno je javno osudio generalnog sekretara NATO-a Stoltenberga, rekavši mu:

„Mi štitimo Njemačku. Mi štitimo Francusku. Mi štitimo sve ove zemlje. A onda mnoge od ovih zemalja izađu i sklope ugovor o gasovodu sa Rusijom i uplaćuju milijarde dolara u rusku kasu. … Njemačka je zarobljenik Rusije… Mislim da je to veoma neprikladno.”

Dok se jezik NATO-a pretvorio u pretnje ratom protiv Kine i Rusije, G7 se obavezala da će osporiti kineske inicijative razvijanjem novog Partnerstva za globalnu infrastrukturu i investicije (PGII), fonda od 200 milijardi dolara za ulaganje u globalni jug.

U međuvremenu, lideri na samitu BRIKS-a, održanom u isto vreme, ponudili su trezvenu procenu vremena, pozivajući na pregovore za okončanje rata u Ukrajini i mjere za zaustavljanje kaskadnih kriza koje doživljavaju siromašni u svetu. Nije bilo nikakvog govora o ratu iz ovog tela koje predstavlja 40 odsto svjetske populacije, a snaga BRIKS-a bi mogla da raste kako su Argentina i Iran podneli zahtev za pridruživanje bloku.

SAD i njihovi saveznici nastoje ili da zadrže svoju hegemoniju i oslabe Kinu i Rusiju ili da podignu novu gvozdenu zavesu oko ove dve zemlje.

Oba pristupa mogu dovesti do samoubilačkog vojnog sukoba. Raspoloženje širom globalnog juga je za odmjerenije prihvatanje realnosti evroazijskih integracija i nastanak svetskog poretka zasnovanog na nacionalnom i regionalnom suverenitetu, kao i dostojanstvu svih ljudskih bića, poretka u kojem se ništa ne može ostvariti ratom i podjelama.

Očekivanja rata u razmjerama koje ranije nisu viđene evocira „Ličnu pesmu“ iračkog pesnika Saadija Jusifa (1934–2021), napisanu neposredno pre nego što su SAD započele sa smrtonosnim bombardovanjem Iraka 2003:

Da li je to Irak?

Blago onom koji reče

Znam put koji vodi do njega;

Blažen je onaj čije su usne izgovorile četiri slova:

Irak, Irak, ništa osim Iraka.

Daleki projektili će aplaudirati;

vojnici naoružani do zuba će jurišati na nas;

rušiće se minareti i kuće;

palme će se srušiti pod bombardovanjem;

na obali će biti gužva

leševa koji lebde.

Trg Al-Tahrir ćemo retko videti

u knjigama elegija i fotografija;

Restorani i hoteli će biti naši putokazi

i naš dom u raju skloništa:

Mekdonalds

KFC

Holidai Inn;

a mi ćemo se udaviti

kao tvoje ime, o Iraku,

Irak, Irak, ništa osim Iraka.

Vidžej Prašad je indijski istoričar, urednik i novinar, saradnik i glavni dopisnik Globtrotera. On je urednik LeftVord Books-a i direktor Tricontinental: Instituta za društvena istraživanja. On je viši nerezidentni saradnik na Chongiang institutu za finansijske studije, Univerziteta Renmin u Kini. Napisao je više od 20 knjiga, uključujući The Darker Nations i The Poorer Nations. Njegove najnovije knjige su Borba nas čini ljudima: učenje iz pokreta za socijalizam i, sa Noamom Čomskim, Povlačenje: Irak, Libija, Avganistan i krhkost američke moći.

Piše: Vidžej Prašad za Consortium News, Ilustracija: Max Ernst, Germany, “Europe After the Rain,” 1940–42., Prevod: Preokret

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Scroll to Top