VOJISLAV DURMANOVIĆ: Pomlađivanje srpskog stanovišta

Izbori u Srbiji pokazali su i da su u onom vrtlogu neokolonijalne stvarnosti u kojem Nemanja Dević i Aleksej Kišjuhas zajednički praznuju peti oktobar svi politički bunari presušili i da jedino što nepomirenima s tim preostaje jeste mukotrpna kulturna borba. Zato me je obradovao nedavno objavljeni mikrotraktat akademskog vajara Marka Crnobrnje o potrebni podmlađivanja srpskog nacionalnog stanovišta, jer u našoj isušenoj kaljuži u kojoj se i metodološki kompetentni stručnjaci iz humanističkih oblasti ujutru bude kao nacionalni influenseri opšte prakse i dnevnopolitičke budale trezven glas srpske samorefleksije i samokritike nikad nije bio potrebniji.

Na samom početku on podseća kako je SDS-ova propaganda devedesetih evocirala nazivanje bosanskih muslimana Turcima, sramno raspaljujući versku dimenziju sukoba i retrogradne istorijske komplekse. Ratove za jugoslovensko nasleđe s pravom naziva bratoubilačkim, jer iako je srpski narod u Hrvatskoj i BiH imao političke i pravne, pa i egzistencijalne osnove da se bori za ostanak u krnjoj Jugoslaviji, kasnije kroz silom prilika iznuđenu izlaznu strategiju stvaranja RS, kisindžerska diplomatija, a ne nekakvi proksi uticaji Rusije koja je bila na ivici kolapsa ili Kine, koja se na usponu moći nipošto nije bavila balkanskim zbivanjima, isključivo je – što tobožnjim uvažavanjem istorijskih težnji, što embargom i sankcijama, a nadasve vazdušnom nadmoći – povlačila konce između svih zaraćenih strana. S druge strane, počinjeni zločini ne mogu derogirati klasičnu pobunjeničku vojsku kakva je bila VRS u agresora, a u krvavoj senci istorije projekata doseljeničkog kolonijalizma bespredmetna je do nekoć u političkom Sarajevu popularna formulacija da je RS dokaz da se zločin isplati, budući da podrinjske teritorije s kojih su u ratu brutalno prognani Bošnjaci ne donose nikakve profite ekspolatatorske ekonomije, već su u ekonomskom i demografskom rasulu kao i hrvatske teritorije s kojih su proterani Srbi. Prostije rečeno, mi svoje grehe bar na svojoj koži ispaštamo. Međutim, to nipošto ne znači da mudra i poštena srpska politika ne podrazumeva onakav pijetet prema stradanju bošnjačkih civila kakav je kod Tuđmanove HDZ izostao prema traumama Krajišnika.

Budući da su iskonski srpski nacionalni borci poput Vase Pelagića i Nikole Stojanovića svoju borbu protiv kolonijalnih režima, naročito Kalajeve politike koju su nastavljali Ćiro Truhelka, Lajoš Taloci, Kosta Herman i drugi prožimali silnom patriotskom identifikacijom sa BiH kao otadžbinom svog naroda, besmisleno je da savremeni rodoljubi bežeći od pomena BiH od srednjovekovlja vezanog uz srpske državotvorne tradicije idu na ruku bošnjačkim kompradorima pod demagoškim plaštom panislamizma (nikakvim homeinijevskim fanaticima), čije poricanje srpskih istorijskih prava takođe podupire plaćenička strana inteligencija tipa Noela Malkoma, Bernara Anrija Levija ili Marka Atile Hoarea. Stoga podržavam predlog Slobodana Šoje za inicijativu o postizanju konsenzusa da 20. oktobar kada je 1918. formirano Narodno vijeće SHS za BiH, čime je prvi put nakon pada pod Osmanlije 1463. (ne bez pobeda srpskog oružja još pre ZAVNOBiH-a) obnovljena suverena vlast stanovnika ove zemlje postane opšteprihvaćeni Dan državnosti BiH.

Ne samo zbog neodlučnosti prema okupatoru, Crnobrnja ispravno zaključuje da nasleđe onih koji su iz otadžbine sa nemačkim tenkovima odstupali kroz Zagreb kada je kralj priznao NOP, kasnije odgajano zajedno sa banderistima, kubanskom i južnovijetnamskom buržoazijom u hladnoratovskim obdaništima kompradora američkog imperijalizma, da bi devedesetih dodatno mutiralo u autodestruktivno, šovensko neoravnogorstvo u crnim uniformama, bez puno veze čak i sa istorijskom JVuO ne može biti okosnica državotvorne i suverenističke ideologije. Defamacija pobedonosne istorije partizanskog pokreta kao indiferentnog prema srpskim nacionalnim interesima i biološkom opstanku koju sprovode arogantni pamfletisti ne stoji jer su i akcije urbanih ilegalaca po slomu ustanka 1941. zbog odmazdi preusmerene na obračun sa kvislinškim aparatom, a partizani su preko Drine činili glavninu snaga srpske samoodbrane protiv ustaškog istrebljenja, dok su sporazumi četničkih pučista poput Radića, Drenovića i Kerovića s vlastima NDH moralno još problematičniji od legalizacije Dražinih vojvoda pri komandi Vermahta u okupiranoj Srbiji. Umesto poistovećivanja sa agitpropom titoističkog režima u SFRJ, moralni legat NOB-a morao bi makar biti dostojno kontekstualizovan i objedinjen u okviru nacionalne kulture sećanja na odbrameno-oslobodilačke ratove 1912-1999. po uzoru na državnu politiku Ruske Federacije. Nažalost, srpsku kulturnu politiku trenutno kroje i oni koji Milana Nedića pre imaginiraju kao hamletovskog junaka iz drame Siniše Kovačevića, nego kako Gestapou predaje pisma učiteljice Leontine Kraus, građanske levičarke nemačkog porekla ubijene u Jajincima 1943. samo zato što se za živote srpskih talaca otvoreno založila pred srpskom majkom.

Čak i simpatizeri doslednijih eksponenata američke neintervencionističke desnice poput Patrika Bjukenana, a kamoli jednog Trampa za čijeg su mandata pooštrene blokada Kube i konfrontacija sa Venecuelom, ambasada SAD premeštena u Jerusalim, raketirana Sirija i izveden ratoborni atentat na Kasema Sulejmanija previđaju reči Milorada Ekmečića da ne vodi Amerika ratove, već ratovi vojnoindustrijskog kompleksa kamufliranog iza dvopartijskog sistema vode nju. Srpska desnica trudi se da retorikom o predstraži protiv terorizma 9/11 (koji je kolektivni Zapad iskoristio kao izgovor za razaranje arapskog i muslimanskog sveta po modelu prvobitno primenjenom u razbijanju Jugoslavije), kakvom se i Karadžić kukavički ulagivao haškim sudijama podiđe evropskim desničarima, koji u istim hantingtonovskim projekcijama u kojima Srbe vide kao opkop protiv islamske najezde, hrvatske šoviniste od devedesetih zdušno podržavaju kao predziđe protiv jednako gnusne civilizacijske pretnje vizantizma i rusofilije.

Ćirjakovićeva je zasluga to što je uveo antikolonijalni diskurs u srpski mejnstrim: međutim, ni podršku rusko-iranskoj osovini u uspostavi multipolarnog poretka pogodnijeg za suverenitet malih naroda od Sahela do Palestine ne bi smelo da prati vulgarno preslikavanje društvenih modela tih sila na domaće prilike.

Od petooktobarske ideje vodilje – da će stav Zapada prema Srbima postati makar neutralniji posle predaje Miloševića i promene kursa u Beogradu – desilo se u potpunosti suprotno: albanske vlasti u Prištini dobile su nezavisnost da bi SAD usidrile svoj kopneni nosač aviona na jugoistoku Evrope, a u Crnoj Gori, otcepljenoj i priključenoj NATO-u, oligarhija je dobila odrešene ruke za najrepresivniji inženjering identiteta, nečuven od frankovačkih histerija. Jedino je flagrantniji slučaj Makedonije koju, otkako je napustivši jugoslovensku zajednicu bez poteškoća udovoljila svakom zahtevu Zapada, nije zaobišlo nijedno nacionalno poniženje, od ohrabrivanja separatizma na vlastitom pragu priznanjem Kosova do usiljene promene državnog imena. Legalizacija kosovskih tablica u Srbiji ostala je izvan horizonta javnosti u izbornoj groznici, a liberalni kritičari koji, licemerno se kiteći imenom Olivera Ivanovića, vlasti zameraju da u pregovorima daje primat teritoriji nad životima građana, i sami su ogrezli u ravnodušnost prema pretvaranju Srba na KiM u evropske Palestince – poput nedavnog preoravanja groblja od strane albanskih doseljenika na severu Kosovske Mitrovice, koje neodoljivo podseća na najpotresnije scene kakve je humanista Radovan Zogović opevao u Pjesmama Ali Binaka.

Ekmečić je bio u pravu i kada je ustvrdio da, ma koliko realsocijalizam u politici propao, doprinos marksizma naučnoj metodologiji neće izbledeti. Na planu nacionalne politike, to bi značilo da je jedino elementima demokratizacije ekonomije u sferi kontrole nad strateškim resursima jedne nacije moguće obezbediti i održati njenu samoupravu i suverenost u odnosu na globalne plutokratske sile.Najvredniji deo Crnobrnjine analize sastoji se upravo u objašnjenju na primeru Srpske radikalne stranke toga kako je većina srpskih nacionalista olako izgubila znatnu bazu podrške u stanovništvu kada je svoju agendu, usled površnosti i (geo)političke nepismenosti, sama učinila bezopasnom, umesto realnog problematizovanja nominalne nezavisnosti, tj. podređenosti petooktobarske Srbije – najpre privrednim ultimatumima, pa pretapanjem tenkova i drugim pritiscima EU i vašingtonske arbitraže– svođenjem na pitanja ni od sekundarne važnosti kroz primitivnu kulturalnu demagogiju oko ćirilice, Svetog Luke i porodičnih vrednosti, te četničku ikonografiju koju je bilo lako kooptirati u razne trabante prozapadne SNS. Koliko li je samo iskrenih Jugoslovena ili srpskih nacionalnih romantičara od početka višestranačja kod nas završilo na smetlištu istorije, kao moralni gubitnici, obmanuto sličnim vašarskim pozerajem!Avaj, trenutni srpski mejnstrim narativ neugodno podseća na onu antistaljinističku karikaturu Zuke Džumhura, samo što bi u tom slučaju Njegoš ili vojvoda Stepa na zidu pored nekritičkih panegirika Nikolaju Velimiroviću držali slike Nikole Kalabića i Dragoslava Bokana. Pravi duh samoporicanja krije se u uplivu manjinske neoljotićevske struje koja pod parolom da su Srbi dvadeseti vek izgubili, što podrazumeva ne samo odricanje od kapitala pobeda i ujedinjenja u svetskim ratovima i zlatnog doba srpske kulture, već celokupne modernističke misli na kojoj je to sazdano od Dositeja i Vukove reforme naovamo, propagira Vidovdan bez Sretenja, pokušaj svojevrsne kanibalizacije oslobodilačkih tradicija, uklanjajući iz njih sve revolucionarne i prosvetiteljske elemente. A jedna od glavnih specifičnosti srpskog nacionalizma jeste upravo u tome što je, bez obzira na izraženu etnokonfesionalnost, zadržao distancu prema klerikalnim pretenzijama crkvene jerarhije izgradivši jasan sekularni stav, ataturkovski u poređenju sa ulogom RKC na hrvatskoj desnici ili IVZ među bošnjačkim konzervativnim strankama.

Sabornost i srpski integralizam koji zagovaraju intelektualci iz kruga Mila Lompara i Čedomira Antića ne ostvaruju se kroz Prokrustovu postelju, već kulturni obrazac zasnovan na uvažavanju policentrične naravi i pluraliteta političkih tradicija, uključujući i one levičarske koje su odredile istorijski put srpske nacije i od raznolikih materijala zidale njen nacionalni dom.

Kada je Skerlić za Svetozara Markovića rekao da je njegova borba najteža koju je jedan Srbin ikada vodio, mislio je na istu beskompromisnost koja ga je gotovo usamljenog vodila kako pri raskivanju okova feudalnih imperija, za viziju nacionalne slobode od Vardara do Triglava na spoljašnjem, tako i u bunu protiv domaćih despota, za uzdizanje republikanske demokratije na unutrašnjem planu. Nacionalizam koji nije inkluzivan i pobednički, već zasnovan na nekrofilnoj opsesiji stradanjima skončava ili u zločinačkom revanšizmu, ili u kapitulantskoj mlitavosti u strahu da se ista ne ponove. Krah plemenitog jugoslovenskog eksperimenta ogledao se kako u nikada doslednoj primeni unitarizma, tako i u federalizaciji kojom je na kraju stvoreno mnoštvo republičkih centralizama (kao da su avnojske republike izrodile Jugoslaviju, a ne obrnuto), gde ga je svaki za sebe razjedao. Brodolomom jugoslovenske lađe u prašinu od beznačajnih banana državica balkanski narodi faktički su vraćeni u kolonijalno stanje. To je ono iz čega nam se sada valja, ruke u našu korist tradicionalno pružene okruženju kao avangarda principa Balkan narodima Balkana i racionalnog poimanja nacionalnog interesa, čistog od natruha reakcionarne kratkovidosti i idealističkih zabluda, ali i dalje u srpskoj košulji i poverenjem u vlastite snage, oslobađati stazom koju su nam u prošlosti ozarili: u osvit našeg građanskog društva – on, a u prvi evropski sumrak – Dimitrije Mitrinović, Vladimir Gaćinović i ostali filozofi Mlade Bosne i nacionalni revolucionari, čiji duh živi kroz strateški otpor zapadnjačkim centrima moći od samih začetaka devedesetih i sanitarnom koridoru njihovih konjevodaca na jugoslovenskom prostoru, kojima se, kako je pisao Ekmečić, naizgled ugađa u svemu, sem pravu na vlastitu istoriju i državu svoju na svome.

Piše: Vojislav Durmanović za Preokret, Ilustracija: MidJourney prompt by Preokret

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Scroll to Top